Jón Thoroddsen - Barmahlíđ

Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!

Sá ég sól roða
síð um þína hjalla
og birtu boða
brúnum snemma fjalla.
Skuggi skauzt úr lautu,
skreið und gráa steina,
leitandi leyna.

Blómmóðir bezta,
beztu jarðargæða
gaf þér fjöld flesta
faðir mildur hæða.
Hver mun svo, er sér þig,
sálar þjáður dofa,
að gleymi guð lofa?

Hlíð, þér um haga
hlýr æ blási andi,
döggvi vordaga
dögg þig sífrjóvgandi!
Um þig aldrei næði,
af þér svo að kali,
vetur vindsvali!


Primula auricula
Ćttkvísl   Primula
     
Nafn   auricula
     
Höfundur   L.
     
Ssp./var  
     
Höfundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
Höf.  
     
Íslenskt nafn   Mörtulykill
     
Ćtt   Maríulykilsćtt (Primulaceae).
     
Samheiti  
     
Lífsform   Fjölćr jurt.
     
Kjörlendi   Sól-hálfskuggi.
     
Blómlitur   Föl-sítrónugulur til djúpgullgulur.
     
Blómgunartími   Maí-júní.
     
Hćđ   10-15 sm
     
Vaxtarhrađi  
     
 
Mörtulykill
Vaxtarlag   Lágvaxin jurt, hvirfingar af stórum ţykkum, leđurkenndum, mélugum laufum.
     
Lýsing   Lauf 1,5-12 x 1-6 sm, kringlótt til snubbótt lensulaga, heil eđa hvasstennt, grćn eđa hvítmélug, jađar grćnn til hvítur, sléttur međ kirtla eđa kirtilhár. Blómstönglar allt ađ 16 sm, beinir, grćnir til hvítir međ 2-30 blóm. Króna 1,5-2,5 sm í ţvermál, fölsítrónugul til djúpgullgul, trektlaga til flöt skífa, venjulega međ mélugt hvítt auga. Krónupípan 7-13 mm, flipar skarast venjulega, sýldir.
     
Heimkynni   Alpa-, Karpata- og Apenninafjöll.
     
Jarđvegur   Framrćstur, međalrakur, frjór, kalkríkur.
     
Sjúkdómar   Engir.
     
Harka   3
     
Heimildir   = 1,2
     
Fjölgun   Skipting ađ vori eđa hausti (skipta ţarf af og til), sáning ađ hausti.
     
Notkun   Í steinhćđir, í skrautblómabeđ, í kanta.
     
Nytjar   Tegund og yrki af henni hefa reynst afar vel í garđinum og óhćtt ađ mćla međ henni í rćktun. Ţolir illa ađ standa í mikilli bleyti ađ vetrum, yngja reglulega upp međ skiptingu.
     
Yrki og undirteg.   Nokkrar deilitegundir og afbrigđi eru til af Mörtulykli. ---- Sú sem hefur lifađ hvađ lengst í LA er Primula auricula ssp. auricula v. albocincta (sjá mynd). Mjög flott lágvaxin steinhćđarplanta sem myndar miklar hvirfingar af stórum ţykkum grágrćnum blöđum. Blómgast í lok maí eđa byrjun júní. Blómin ljósgul međ hvítu auga í sveip á stöngulendum 10-15 sm langra stöngla, sveipurinn lútandi, margblóma. Blóm hvítmélug í blómgininu. Blöđ ţykk og stíf, löng, fleyglaga, ljósgrágrćn, mikiđ mélug. Blađjađrar hvítir af kalkútfellingum. Ţolir illa ađ standa í mikilli bleytu ađ vetrinum. Fjölgađ međ skiptingu eđa sáningu. Ţessi tegund á sér ekki nein náttúruleg heimkynni, heldur er ţetta rćktađ úrval úr mjög mélugum mörtulyklum en ţeir eru nokkuđ breytilegir í náttúrunni. Sumar heimildir telja ţetta ţó náttúrulegan blending frá Slóveníu. Í steinhćđ frá 1992 og er eitt af mínum uppáhalds vorblómum. Heimk.: Dolomíta fjöll - skv. EGF ssp. auricula - Lauf heilrend, blóm sítrónugul. ssp. ciliata - (Moretti) Lüdi. Lauf kringlótt, ekki hvítmélug, löng hár á blađjöđrum, blóm gullgul. Heimk.: Alpa, Karpata og Appennínafjöll.
     
Útbreiđsla  
     
Mörtulykill
Mörtulykill
Mörtulykill
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: bjorgvin@akureyri.is