Pßll Ëlafsson, Ljˇ­i­ Vetrarkve­ja
Margt er gott að muna þér
þó mér þú fyndist langur.
Farðu vel, þú færðir mér
fögnuð bæði og angur.

Þó að nísti frostið fast
og fölni grænir hagar
eftir þetta kuldakast
koma betri dagar.
Ribes nigrum
ĂttkvÝsl   Ribes
     
Nafn   nigrum
     
H÷fundur   L.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Sˇlber
     
Ătt   Gar­aberjaŠtt (Grossulariaceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi runni.
     
Kj÷rlendi   Sˇl, skjˇl, hßlfskuggi.
     
Blˇmlitur   GrŠnleitur, rau­hvÝtur.
     
BlˇmgunartÝmi   MaÝ-j˙nÝ.
     
HŠ­   1-1,5 m
     
Vaxtarhra­i  
     
 
Sˇlber
Vaxtarlag   Grˇfger­ur, brei­ur, k˙lulaga, ■efillur runni, sem greinist frß grunni og um 2 m hßr Ý heimkynnum sÝnum og ßlÝka brei­ur, lÝkist venjulegu rifsi. Sprotar kr÷ftugir, sterklegir, d˙nhŠr­ur a­eins Ý fyrstu, gulbr˙nar me­ gula kirtla.
     
Lřsing   Lauf 5-10 sm, kringluleit, 3-5 flipˇtt, ne­ra bor­ laufa d˙nhŠrt og me­ kirtilgrˇpum. Kirtlarnir gefa laufunum mj÷g sÚrstakan ilm. Blˇmskipunin d˙nhŠr­, hangandi klasar me­ 4-10 blˇm. Blˇmin bj÷llulaga, grŠn ß ytra bor­i, rau­hvÝt ß ■vÝ innra. Ber 1 sm Ý ■vermßl, hn÷ttˇtt, hßrlaus, sv÷rt, Št.
     
Heimkynni   Evrˇpa til M AsÝu og Himalaja, V Kasakstan.
     
Jar­vegur   Frjˇr, hŠfilega rakur.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   5
     
Heimildir   = 1, http://www.cerealia.no, http://www.lbhi.is, Ëlafur Njßlsson, pers. upplřsingar 20011.
     
Fj÷lgun   Jar­lŠgar greinar ß sˇlberjarunnar sem ekki eru klipptir skjˇta oft rˇtum og ■annig er hŠgt a­ fß nřjar pl÷ntur. Einnig er hŠgt a­ fj÷lga sˇlberjum me­ vetrar- og/e­a sÝ­sumargrŠ­lingum. Klippi­ ofan af ungum runna ■egar hann er or­inn 10 sm hßr svo a­ hann greinist betur.
     
Notkun/nytjar   ═ ■yrpingar, sem stakstŠ­ir runnar, Ý bl÷ndu­ be­. Sˇlberjarunnar vaxa Ý alls konar jar­vegi bara a­ ■a­ sÚ ekki of ■urrt. Til a­ fß mikla uppskeru er best a­ grˇ­ursetja runnana mˇti sˇl, en ■eir ■rÝfast lÝka Ý hßlfskugga. Grˇ­ursetji­ runnana me­ a­ minnsta kosti 1,5 m millibili Ý r÷­ og ■˙ Štlar a­ tÝna af runnanum frß ÷llum hli­um. Ůa­ er lÝka hŠgt a­ grˇ­ursetja runnana Ý limger­i me­ 1 m millibili. Runnann ■arf a­ grisja reglulega - klippa ˙r gamlar greinar sem gefa litla uppskeru. Ef runninn er klipptur ver­ur uppskeran minni, en berin ver­a betri og ■a­ ver­ur au­veldara a­ tÝna ■au. FjarlŠgi­ greinar sem liggja vi­ j÷r­. Elstu greinarnar eru fjarlŠg­ar/klipptar ef runninn er of ■Úttur. Safi ˙r sˇlberjum er gˇ­ur og hlaup ekki sÝ­ur gott. Ef berin eru tÝnd ß­ur en ■au eru full■rosku­ hleypur safinn betur. Safi, sulta og marmela­i eru mj÷g gˇ­ og alltaf er vinsŠlt a­ brag­bŠta ßfengi me­ sˇlberjum. Lauf af sˇlberjum eru notu­ Ý te og Ý sřr­ar g˙rkur.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum eru til tvŠr pl÷ntur, ÷nnur g÷mul um 1,9 m hß 2011, er Ý of miklum skugga og ß of ■urrum sta­, lÝti­ um ber. Til hinnar pl÷ntunnar var sß­ 1995, h˙n er stˇr um 1,3 m hß og grˇskuleg, ekkert kal, berin stˇr og sv÷rt og gnˇtt af ■eim ßrlega. Har­ger­ planta. Ůarf sˇl og gott skjˇl ef uppskera ß a­ vera a­ einhverju marki.
     
Yrki og undirteg.   Fj÷ldi gˇ­ra yrkja Ý rŠktun. Nokkur eru nefnd hÚr ß sÝ­unni. Fleiri er a­ hafa Ý grˇ­rarst÷­vum svo sem 'Hildur'é 'Ola' og 'TitaniaĹ ÷ll me­ sv÷rt ber og grŠnhvÝt sˇlber sem heita 'VertiiĹ og eru frß Finnlandi, ■ykja mj÷g brag­gˇ­. Auk ■ess mß nefna Ribes x nidigrolaria éJˇstaberĹ, sem brag­ast bŠ­i eins og sˇlber og stikilsber.
     
┌tbrei­sla   AđRAR UPPLŢSINGAR: Til er fj÷ldi yrkja af sˇlberjum. Berin ■roskast ß mismunandi tÝma, brag­i­ er lÝka breytilegt sem og stŠr­ ■eirra o. fl. Mismunandi yrki eru notu­ til frystingar, sultuger­ar e­a til a­ bor­a beint af runnanum. Sˇlber vaxa villt Ý N-Evrˇpu og SÝberÝu. Runninn myndar ber strax ß ßrsgamla sprota. Klasinn er me­ 7-10 blˇm sem geta frjˇvga­ sig sjßlf, en svo a­ hann komi me­ miki­ af berjum ver­ur skordřrafrŠvun a­ koma til. Flest yrkin eru sjßlffrjˇvgandi. Sˇlber blˇmstra snemma, oft ß­ur en skordřrin eru komin ß kreik a­ vorinu. Ůar sem hŠtt er vi­ nŠturfrostum sÝ­la vors er best a­ velja yrki sem blˇmstra seint, annars ■au snemmblˇmstrandi. Ůegar ma­ur rŠktar sˇlber er mikilvŠgt a­ hugsa um til hvers ma­ur Štlar a­ nota berin. Mismunandi yrki hafa oft mismunandi brag­ svo brag­a­u ß beri ß m÷rgum yrkjum ß­ur en ■˙ grˇ­ursetur nřjan runna. Ef Štlunin er a­ gera safa er gott berin sÚu brag­mikil svo a­ hŠgt sÚ a­ ■ynna saftina. Ef ■˙ Štlar a­ bor­a berin beint af runnanum er best a­ berin sÚu sŠt o. s. frv. Ůegar sˇlber eru rŠktu­ til a­ selja afur­ir Ý stˇrum stÝl eru berin tÝnd me­ vÚl ■egar allur klasinn er full■roska­ur. Ůar sem rŠktunin er lÝtil svo sem heima vi­ eru berin tÝnd me­ h÷ndunum.
     
Sˇlber
Sˇlber
Sˇlber
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is