Mßlshßttur
Lengi býr að fyrstu gerð.
Ulmus glabra
ĂttkvÝsl   Ulmus
     
Nafn   glabra
     
H÷fundur   Huds.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   ┴lmur
     
Ătt   ┴lmŠtt (Ulmaceae).
     
Samheiti   U. campestre. pro parte. U. montana. U. scabra.
     
LÝfsform   Lauffellandi trÚ.
     
Kj÷rlendi   Hßlfskuggi til sˇl.
     
Blˇmlitur   GulgrŠnn.
     
BlˇmgunartÝmi   Snemma vors.
     
HŠ­   -12 m (40)
     
Vaxtarhra­i  
     
 
┴lmur
Vaxtarlag   Lauffellandi trÚ sem getur or­i­ allt a­ 40 m hßtt Ý heimkynnum, krˇnan brei­ og opin me­ ˙tstŠ­ar greinar. ┴rsprotar og brumhlÝfar d˙nhŠr­ar, b÷rkurinn helst slÚttur Ý m÷rg ßr, ver­ur seinna me­ sprungur.
     
Lřsing   Lauf 5-16 Î 3-13 sm, oddbaugˇtt e­a ÷fugegglaga, odddregin, st÷ku sinnum ■rÝflipˇtt Ý oddinn, Ý grunninn ˇjafn, ÷nnur hli­in tvÝeyr­ og ■ekur a­ hluta lauflegginn, grˇf tvÝsagtennt, mattgrŠn og ˇslÚtt ofan, ljˇsari og d˙nhŠr­ ne­an, Š­astrengjap÷rin 14-20, laufleggir allt a­ 5 mm, d˙nhŠr­ir. Blˇm Ý ■Úttum ■yrpingum, frŠni rau­. Blˇmin eru tvÝkynja og vindfrŠvu­. Aldin allt a­ 2,5 sm, ÷fugegglaga til brei­-oddbaugˇtt, d˙nhŠr­ a­ sřldum toppinum.ę
     
Heimkynni   N & M Evrˇpa - Litla AsÝa.
     
Jar­vegur   LÚttur, me­al■ungur e­a ■ungur jar­vegur, helst vel framrŠstur, en rakur. Sřrustig skiptir ekki mßli.
     
Sj˙kdˇmar   ┴lml˙s (Tetraneura ulmi) sem notar rifs sem millihřsil.
     
Harka   Z5 og er ekki vi­kvŠmur fyrir frosti.
     
Heimildir   = 1, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   SumgargrŠ­lingum, sßningu. FrŠi er sß­ Ý sˇlreit strax og ■a­ hefur ■roskast, ■a­ spÝrar oftast ß nokkrum d÷gum. FrŠ sem hefur veri­ geymt spÝrar ekki svona fljˇtt og ■a­ Štti a­ sß ■vÝ snemma vors. Ůa­ er lÝka hŠgt a­ safna frŠinu égrŠnuĹ (■a­ er ■egar ■a­ er full■roska­ en ß­ur en ■a­ hefur ■orna­ ß trÚnu) og sß ■vÝ strax Ý sˇlreit. Ůa­ Štti a­ spÝra mj÷g fljˇtt og hefur ■ß mynda­ stˇrar pl÷ntur Ý lok sumars. Ůegar smßpl÷nturnar eru or­nar nˇgu stˇrar til a­ handfjatla ■Šr, er hver og ein sett Ý sinn pott og ■Šr haf­ar Ý grˇ­urh˙si fyrsta veturinn. Grˇ­ursetji­ ■Šr ß framtÝ­arsta­inn sÝ­la nŠsta vors e­a snemmsumars eftir a­ frosthŠttan er li­in hjß. Ůa­ Štti ekki a­ hafa pl÷nturnar lengur en 2 ßr Ý uppeldisbe­i Ý grˇ­rarst÷­inni, ■ar sem ■Šr mynda stˇlparˇt og ■vÝ er erfitt a­ flytja ■Šr gamlar. SveiggrŠ­sla me­ rˇtarskotum og grŠ­lingar.
     
Notkun/nytjar   ═ limger­i, sem stakstŠtt trÚ, Ý ■yrpingar, Ý bl÷ndu­ be­. ┴lmurinn er au­rŠkta­ur Ý hva­a me­alfrjˇum jar­vegi sem er svo fremi­ a­ hann sÚ vel framrŠstur. Vex helst Ý dj˙pum, ■ungum jar­vegi sem er rakur en ekki vatnsˇsa og ■rÝfst ekki Ý jar­vegi sem er mj÷g s˙r. Ůolir me­alskugga. Mj÷g vind■olinn og ■olir salt˙­a af hafi. TrÚn varpa miklum skugga. Myndar sjaldan rˇtarskot en ■olir klippingu vel. Hollenska ßlmsřkin leggst ß ßlminn, sj˙kdˇmur sem hefur ey­ilagt stˇran hluta ßlmanna ß Bretlandseyjum og vÝ­ar. Gamlir ßlmar drepast ni­ur Ý rˇt en ■eir geta endurnřjast me­ rˇtarskotum, en ■essar pl÷ntur drepast lÝka ■egar trÚn ver­a stŠrri. Ůa­ er engin ÷rugg lŠkning til vi­ ßlmsřkinni (1992) en flestar austurasÝsku (ekki ■ˇ Himalaja tegundir) tegundirnar eru ˇnŠmar fyrir sj˙kdˇmnum svo m÷gulegt er a­ ■rˇa nřja, ˇnŠma blendinga milli innlendra tegunda og hinna. Ţmsir ßlmar mynda blendinga saman frjˇi­ geymist vel og hŠgta er a­ nota ■a­ me­ tegundum sem blˇmstra ß mismunandi tÝmum. SkrauttrÚ. Lirfur marga fi­rildategunda gŠ­a sÚr oft ß laufinu. Getur ■ola­ loftmengun.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum eru til 4 pl÷ntur sem grˇ­ursettar voru um 1970, ■Šr eru farnar a­ vaxa og ■rÝfast sŠmileg og ein planta sem grˇ­ursett var Ý be­ 1988, ■rÝfst vel. Har­ger­ur, vind■olinn, ■urftamikill, ■olir illa ■urrk og frost, ■arf mikinn ßbur­. Kj÷rhitastig er 11░C. Elsti ßlmur ß ═slandi frß 1888. ┴lmsřki af v÷ldum svepps hrjßir oft ßlmtegundir.
     
Yrki og undirteg.   Nokkur yrki Ý rŠktun erlendis (ßgrŠdd) - ekki vita­ um ■au hÚrlendis.
     
┌tbrei­sla  
     
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
┴lmur
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is