┌r ljˇ­inu BarmahlÝ­ eftir Jˇn Thoroddsen
Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!
Alnus incana ssp. tenuifolia
ĂttkvÝsl   Alnus
     
Nafn   incana
     
H÷fundur   (L.) Moench
     
Ssp./var   ssp. tenuifolia
     
H÷fundur undirteg.   (Nutt.) Breitung
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   BlŠ÷lur (blŠelri)
     
Ătt   BjarkarŠtt (Betulaceae)
     
Samheiti   Alnus tenuifolia Nutt.
     
LÝfsform   Lauffellandi runni e­a trÚ.
     
Kj÷rlendi   Sˇl e­a hßlfskuggi.
     
Blˇmlitur   Karlblˇm mˇgrŠn, kvenblˇm rau­leit-grŠn.
     
BlˇmgunartÝmi   Snemma vors (mars).
     
HŠ­   4-7 m
     
Vaxtarhra­i   Vex hratt en er skammlÝft trÚ.
     
 
BlŠ÷lur (blŠelri)
Vaxtarlag   Lauffellandi, lÝti­ trÚ e­a stˇr runni (margstofna) me­ me­ hvelfda krˇnu, 7-10 m hßtt. Ungar greinar lÝti­ eitt hŠr­ar Ý fyrstu, ver­a seinna hßrlausar. Vetrarbrum rau­ og me­ legg, hŠr­. B÷rkur grßr til d÷kkgrßr, ver­ur rau­grßr me­ aldrinum og flagnar.
     
Lřsing   Lauf oddbaugˇtt til egglaga, 5-10 sm l÷ng, 3-6 sm brei­, ydd, grunnflipˇtt til ■verflipˇtt e­a tennt. Grunnur bogadreginn e­a nŠstum hjartalaga, me­ um 10 strengjap÷r sem nß ˙t Ý flipaendana, d÷kkgrŠn ofan, Š­astrengir hŠr­ir en ljˇs til blßgrŠn ne­an, meira e­a minna hŠr­. Karlreklar 4-6 sm langir, kvenreklar allt a­ 3-5, mjˇegglaga. Blˇmin eru Ý sambřli (einst÷k blˇm eru anna­ hvort karl- e­a kvenblˇm, en bŠ­i kynin er a­ finna ß s÷mu pl÷ntunni), vindfrŠvun.
     
Heimkynni   V N-AmerÝka ľ Alaska til KalifornÝu og Nřju-Mexikˇ.
     
Jar­vegur   Ůungur, leirkenndur, magur og ■ar sem jar­vegurinn er rakur.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   2
     
Heimildir   1, 7, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   Sßning og grŠ­lingar. ----- FrŠinu er best a­ sß Ý sˇlreit jafn fljˇtt og ■au hafa nß­ fullum ■roska a­ haustinu og a­eins ■aki­ (t.d. me­ sandi). FrŠ sem sß­ er a­ vorinu spÝrar vel ef ■au eru ekki ■akin. FrŠi­ Štti a­ spÝra a­ vorinu jafn skjˇtt og hlřnar Ý ve­ri. Ůegar pl÷nturnar eru or­nar nˇgu stˇrar til a­ handfjatla ■Šr eru pl÷nturnar grˇ­ursettar hver Ý sinn pott. Ef ■Šr vaxa nˇgu vel er hŠgt a­ planta ■eim ß framtÝ­arsta­inn samsumar, a­ ÷­rum kosti eru ■Šr geymdar ˙ti og planta­ ß framtÝ­arsta­inn nŠsta sumar. Ef nˇg frŠ er til er hŠgt a­ sß ■vÝ strjßlt Ý be­ utan dyra a­ vorinu. Ůa­ er hŠgt a­ planta kÝmpl÷ntunum ˙t ß framtÝ­avaxtarsta­inn anna­ hvort a­ haustinu/vetrinum e­a ■eim er leyft a­ vaxa ßfram Ý frŠbe­inu eitt sumar Ý vi­bˇt ß­ur en ■eim er planta­ ˙t. ---- GrŠ­lingar eru teknir um lei­ og laufi­ er falli­ a­ haustinu og sett Ý sendinn jar­veg ˙ti.
     
Notkun/nytjar   ═ ■yrpingar, be­, ra­ir, jafnvel klippt skjˇlbelti. Skˇgar■ekja Ý gar­a, sˇlrÝkir ja­rar, hßlfskuggi, mřragar­ar. Ůetta er ßgŠt uppgrŠ­sluplanta til a­ endurnřja skˇg ß landb˙na­arlandi sem hefur fari­ illa og erfitt er a­ rŠkta upp a­ nřju. Vex hratt sem hefur Ý f÷r me­ sÚr a­ skjˇl kemur fljˇtt og ver­ur ■ar af lei­andi til ■ess a­ langlÝfari trÚ geta komi­ sÚr fyrir. ElritrÚ eru me­ ■unga laufkrˇnu og ■egar laufi­ fellur ß haustin hjßlpar ■a­ vi­ a­ byggja upp lÝfefnarÝkan jar­veg. KÝmpl÷ntur elris geta ekki keppt vel Ý skuggsŠlum skˇgi svo a­ ■essi tegund deyr smßm sama ˙t og a­rar tegundir taka vi­. Tegundin er me­ umfangsmiki­ rˇtarkerfi og hŠgt er a­ planta ■vÝ til a­ binda ßrbakka svo a­ ■eir ver­i ekki fyrir vatnsrofi. B÷rkur og reklar eru uppspretta tannÝns. D÷kkur litur fŠst ˙r berkinum og liturinn getur veri­ frß appelsÝnugulu yfir Ý rautt og br˙nt. Vi­urinn er sums sta­ar nota­ur sem eldivi­ur.
     
Reynsla   Hefur reynst vel Ý LA og kelur ekki miki­ (0-1) (Kuibyshev HBU 1987). LÝkist Alnus rugosa sem ■ˇ mß ■ekkja ß ■ykkari og hrukkˇttari laufum me­ inngreyptum Š­um.
     
Yrki og undirteg.  
     
┌tbrei­sla   Nßtt˙rulegar a­stŠ­ur er rakur jar­vegur me­fram flˇum, lŠkjum, tj÷rnum og v÷tnum, vi­ fjallsrŠtur og Ý fjallahlÝ­um. Ůessi tegund er me­ rˇtargerla sem nema nÝtur/k÷fnunarefni ˙r andr˙msloftinu. Sumt af ■essu nÝtri notar plantan sjßlf en sumt er nota­ af ÷­rum pl÷ntum Ý nßgrenninu.
     
BlŠ÷lur (blŠelri)
BlŠ÷lur (blŠelri)
BlŠ÷lur (blŠelri)
BlŠ÷lur (blŠelri)
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is