Halldˇr Kiljan Laxness - Heimsljˇs

"Fegursta blómið, það lifir í huldum stað, fæstir fá nokkurntíma að sjá það, mörgum sést yfir það, nokkrir kunna ekki skil á gildi þess, þeir sem uppgötva það munu ekki sjá annað blóm síðan. Allan daginn hugsar maður um það. Þegar maður sefur dreymir mann það. Maður deyr með nafn þess á vörum."

Viburnum edule
ĂttkvÝsl   Viburnum
     
Nafn   edule
     
H÷fundur   (Michx.) Raf.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Bersarunni
     
Ătt   Geitbla­sŠtt (Caprifoliaceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi runni.
     
Kj÷rlendi   Sˇl, hßlfskuggi.
     
Blˇmlitur   HvÝtur, blˇmkn˙bbar ljˇsbleikir.
     
BlˇmgunartÝmi   J˙nÝ-j˙lÝ.
     
HŠ­   1-1,5 m
     
Vaxtarhra­i  
     
 
Bersarunni
Vaxtarlag   ┌tbreiddur til upprÚttur, lauffellandi runni, allt a­ 2 m hßr. Greinarnar hßrlausar me­ endabrum, brumhlÝfar 2, d÷kkrau­ar, a­felldar. ┴rsprotar hßrlausir
     
Lřsing   Laufin eru gagnstŠ­, ˇskipt, me­ 2,5 sm l÷ngum lauflegg. Laufbla­kan er 4-12 sm l÷ng, hßrlaus, glansandi og d÷kkgrŠn ofan, ljˇsari ne­an me­ stutt hßr ß Š­astrengjunum, ja­rar tenntir oftast me­ par af litlum kirtlum vi­ grunn bl÷­kunnar vi­ lauflegginn. Tvennskonar lauf, efri laufp÷rin oddbaugˇtt til egglaga, ekki flipˇtt e­a a­eins 3-flipˇtt, fja­urstrengjˇtt, grunnur snubbˇttur til bogadreginn, hvassydd til odddregin, ne­ri laufp÷rin brei­ari, 3-flipˇtt, handskiptir Š­astrengir me­ 3-5 a­alstrengi, grunnur bogadreginn til ■verstřf­ur, hvassydd. Frjˇar greinar eru a­eins me­ 2 lauf sem eru minni en laufin ß ßrsprotunum. Blˇmin eru tvÝkynja, mjˇlkurhvÝt me­ bleika slikju ne­an, Ý fßblˇma sk˙fum, 1,5-2,5 sm e­a meir Ý ■vermßl, endastŠ­ir e­a ß hli­stŠ­um greinum sem vaxa frß greinum sÝ­asta ßrs. Íll blˇmin Ý blˇmskipuninni eru frjˇ og ßlÝka stˇr. Bikar lÝtill, lÝtt ßberandi , krˇnan 5-flipˇtt, frŠflar 5, liggja alveg upp a­ krˇnunni nß ekki fram ˙r krˇnupÝpunni. Egglegi­ undirsŠti­. Blˇmstra senmmsumars. Aldir eggvala, gul (■egar ■au eru ˇfull■roska) til appelsÝnurau­, minna ß ber, steinaldin, 6-12 mm l÷ng, me­ eitt flatt frŠ innan Ý steininum.
     
Heimkynni   NA AsÝa, N AmerÝka.
     
Jar­vegur   Dj˙pur, fjˇr, me­alrakur.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   Z5
     
Heimildir   1, http://northernontarioflora.ca
     
Fj÷lgun   Sumar- og vetrargrŠ­lingar, sßning.
     
Notkun/nytjar   Undirgrˇ­ur me­ stŠrri trjßm, Ý ra­ir, sem berjarunni. Vaxtarsta­ir eru raklendir skˇgar og runna■ykkni, blaut rjˇ­ur, votleni mr­fram vatnsb÷kkum og ßrb÷kkum. --- Aldini­ Štt, safarÝkt, oftast nota­ til a­ gera aldinmauk. Full■roska aldinin eru me­ sterka musk lykt sem helst ■ˇtt aldinin sÚu so­in. Er ekki engur til sta­ar ■egar b˙i­ er a­ gera mauk e­a hlaup. Aldin eru full■roska um mitt sumar e­a a­ haustinu.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum er til ein planta sem sß­ var til 1982 og grˇ­ursett Ý be­ 1988, ■rÝfst vel og kelur ekkert.
     
Yrki og undirteg.   LÝkar tegundir: ŮrÝ-flipˇtt lauf bersarunna (Viburnum edule) er hŠgt a­ rugla saman vi­ lauf ˙lfarunnans (Viburnum opulus v. americanum), en sÝ­arnefndi runninn er me­ fßeinar grˇfar bogadregnar tennur ß j÷­runum og stˇra endastŠ­a sk˙fa me­ m÷rg, lÝtil frjˇ blˇm og fßein stˇr falleg blˇm ß j÷­runum.
     
┌tbrei­sla  
     
Bersarunni
Bersarunni
Bersarunni
Bersarunni
Bersarunni
Bersarunni
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is