Jˇn Thoroddsen - BarmahlÝ­

Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!

Sá ég sól roða
síð um þína hjalla
og birtu boða
brúnum snemma fjalla.
Skuggi skauzt úr lautu,
skreið und gráa steina,
leitandi leyna.

Blómmóðir bezta,
beztu jarðargæða
gaf þér fjöld flesta
faðir mildur hæða.
Hver mun svo, er sér þig,
sálar þjáður dofa,
að gleymi guð lofa?

Hlíð, þér um haga
hlýr æ blási andi,
döggvi vordaga
dögg þig sífrjóvgandi!
Um þig aldrei næði,
af þér svo að kali,
vetur vindsvali!


Achillea millefolium
ĂttkvÝsl   Achillea
     
Nafn   millefolium
     
H÷fundur   Linnaeus, Sp. Pl., 899. 1753.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Vallhumall
     
Ătt   Asteraceae (K÷rfublˇmaŠtt)
     
Samheiti   Achillea sylvatica Becker Achillea millefolium var. firma
     
LÝfsform   Fj÷lŠr
     
Kj÷rlendi   Vex Ý ■urrum brekkum og valllendi, jafnt rŠktu­u sem ˇrŠktu­u og oft Ý sandi. Algeng um allt land en Ý mismiklum mŠli. Einnig vÝ­a vi­ vegi, ß engjum, h÷gum, garsfl÷tum en sÝst Ý mj÷g m÷grum jar­vegi.
     
Blˇmlitur   Geislablˇm hvÝt, hvirfilblˇmin Ý mi­ju blˇmsins eru hvÝt-grßgul
     
BlˇmgunartÝmi   J˙nÝ/j˙lÝ-ßg˙st/sept.
     
HŠ­   0.10 - 0.50 m
     
 
Vallhumall
Vaxtarlag   Skri­ulir jar­st÷nglar me­ ne­anjar­arrenglum. Upp af ■eim vaxa 1-4, lo­nir ofanjar­arst÷nglar, upprÚttir e­a skßstŠ­ir, yfirleitt greindir ofan til, 10-30 sm ß hŠ­. Ver­ur allt a­ 50 sm ß hŠ­ ß bestu st÷­um.
     
Lřsing   Bl÷­in stakstŠ­, d÷kkgrŠn, fÝnger­, tvÝfja­urskipt me­ mjˇa og ydda flipa meira og minna fÝnhŠr­ 7-15 mm ß breidd og 3-8 sm ß lengd. Tegundanafni­ millefolium vÝsar til bla­a og ■ř­ir "■˙sundbl÷­ˇttur" e­a hin ■˙sundbl÷­ˇtta tegund. Smßbl÷­in dj˙pskert, flipar broddyddir og lensulaga e­a nŠr striklaga. K÷rfurnar smßar, margar saman Ý ■Úttum, fl÷tum hßlfsveipum ß st÷ngulendum. Hvert blˇm 4-5 mm Ý ■vermßl. Geislablˇmin e­a tungukrˇna ja­arblˇmanna hjartalaga, hvÝt. Athyglivert er, a­ geislablˇmin eru fß, oft a­eins fimm. Hvirfilblˇmin Ý mi­ju blˇmsins eru hvÝt-grßgul og pÝpukrřnd. Reifabl÷­in langhŠr­, grŠn, me­ d÷kkbr˙num himnufaldi. Aldini­ sviflaust. FrŠi­ frŠhvÝtulaust. SkordřrafrŠvun. Blˇmgast Ý j˙nÝ. Bleik tilbrig­i og jafnvel a­eins rau­ eru ■ekkt Ý nßtt˙runni en mun sjaldsÚ­ari. L═K/L═KAR: Silfurhnappur. Au­greindar hvor frß annari ß bl÷­unum en blˇmin eru ß■ekk.
     
Jar­vegur   Kemst af Ý flestum jar­vegi en vex hva­ best Ý vel framrŠstum jar­vegi ß sˇlrÝkum sta­.
     
Heimildir   1,2,3,9, http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200023010;
     
Reynsla   "Vallhumallinn ■ykir ein besta lŠkningajurtin og er sag­ur styrkjandi, mřkjandi, samandragandi, uppleysandi, blˇ­hreinsandi, bŠta sinateygjur og stir­leika. Rˇtardufti er gott a­ strß Ý illa lyktandi sßr og ß stundum var ■a­ lagt Ý holur Ý t÷nnum. Hann er j÷fnum h÷ndum nota­ur Ý te, sey­i og smyrsl. Vi­ teger­ eru a­rar pl÷ntur oft haf­ar me­ t. d. ljˇnsl÷pp og blˇ­bergi. Sey­i­ lina­i kvef og gikt, og tr˙a manna var, a­ ■a­ eyddi hrukkum. Var ■vÝ nota­ til andlits■votta og oft voru ljˇt sßr ■vegin ˙r ■vÝ. Smyrsl ˙r bl÷­um mřkir og var nota­ sem handßbur­ur en er einnig mj÷g grŠ­andi t. d. vi­ ˙tbrotum, bˇlgum, flei­rum og sßrum. Nafni­ melli- e­a mellufˇlÝa er al■ř­uheiti." (┴g. H. Bj.)
     
     
┌tbrei­sla   Mj÷g algeng, vex meira og minna um allt ═sland en Ý mismiklum mŠli. Algengur ß landrŠna svŠ­inu nor­austan til ß landinu, en annars sta­ar einkum Ý bygg­. Ínnur nßtt˙ruleg heimkynni t.d.: Evrˇpa, A og V AsÝa, N AmerÝka, GrŠnland
     
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Vallhumall
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is