┌r ljˇ­inu BarmahlÝ­ eftir Jˇn Thoroddsen
Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!
Frˇ­leikur
Í greinasafni er að finna margvíslegan fróðleik um ýmislegt sem lýtur að garðyrkju. Greinaflokkar eru valdir hér að neðan. Undir hverjum flokki eru síðan fjölmargar greinar eftir ýmsa höfunda.

Góða skemmtun.
Fj÷lŠringar
Alpa■yrnir hefur l÷ngum veri­ eftirsˇtt gar­planta hÚr ß landi og haft ■a­ or­ ß sÚr a­ vera "f÷gur og tilkomumikil" jurt. Aldrei hefur hann ■ˇ nß­ ■vÝ a­ ver­a algengur Ý g÷r­um a.m.k. ekki hÚr sy­ra en nor­anlands hefur hann vÝ­a veri­ rŠkta­ur um ßratuga skei­. ═ mÝnum gar­i Ý Kˇpavogi hefur hann ■rifist me­ ßgŠtum eitthva­ ß ■ri­ja ßrtug og eignast marga a­dßendur.

Blßi valm˙inn me­ ljˇ­rŠna ˙tliti­ e­a blßsˇlin (Meconopsis betonicifolia) er einkennistegund ŠttkvÝslarinnar. Heimkynni tegundarinnar er Ý Himalaja fj÷llum ■ar sem h˙n nřtur rakra sumra en ■urra vetra.

Bˇndarˇsir hafa veri­ rŠkta­ar hÚrlendis me­ gˇ­um ßrangri Ý marga ßratugi. VÝ­a sjßst stˇr fyllt yrki Ý g÷mlum g÷r­um hÚrlendis Ý rau­um, hvÝtum e­a bleikum litum. Vetrarkuldi bÝtur lÝtt ß ■Šr og snemma vors skjˇta ■Šr upp rau­leitum, kraftmiklum bla­sprotum. Miki­ skipt, ■ykk bl÷­ lÝta sÝ­an dagsins ljˇs og stˇrir, hn÷ttˇttir blˇmkn˙ppar fylgja Ý kj÷lfari­.

Ëlafur Bj÷rn Gu­mundsson skrifar um fj÷gurra stj÷rnu pl÷ntur sem eiga ■a­ semeiginlegt a­ vera ˙rvals gar­pl÷ntur.

Spurningunni sem velt er upp a­ ■essu sinni er s˙ hvort hŠgt sÚ Ý raun a­ hafa miki­ af fj÷lŠrum fallegum pl÷ntum ß lˇ­inni ßn ■ess a­ vi­haldi­ ver­i of umfangsmiki­. Ů˙ sÚr­ mj÷g falleg og vel hirt be­ og Ýmyndar ■Úr a­ umhir­an hljˇti a­ vera břsna mikil.

ĂttkvÝslin er nefnd eftir Adonis ungum elskhuga Afrodite sem var gy­ja ßsta Ý grÝsku go­afrŠ­inni. ═ sumum s÷gnum segir a­ h˙n hafi breytt elskhuga sÝnum Ý ■etta blˇm sem vi­ nefnum go­ablˇm.

Flestir gar­eigendur hafa gras Ý g÷r­um sÝnum Ý meira e­a minna mŠli. Grasi­ er oftast s˙ pl÷ntutegund sem minnsta athygli og umhyggju fŠr frß hendi gar­eigandans. Flestir standa Ý ■eirri meiningu a­ gras ■rÝfist nßnast af sjßlfu sÚr hvar sem er.

Haustlaukar er samnefni yfir ■ß lauka og hnř­i sem sett eru ni­ur a­ hausti til og blˇmstra vori­ e­a sumari­ eftir og vonandi sem flest vor ■a­an Ý frß. ┴­ur en snjˇa leysir a­ fullu eru ■essir gle­igjafar farnir a­ skjˇta sprotum sÝnum upp ˙r j÷r­inni.

Hnappar e­a glˇhnappar eru har­ger­ar, langlÝfar, au­rŠkta­ar og fallegar gar­pl÷ntur. Allar tegundir blˇmgast a­ vori e­a fyrri hluta sumars og lÝfga ■vÝ verulega upp ß gar­a landsmanna ß ■eim tÝma.

Ůa­ er margt jˇlablˇmi­ jˇlastjarna, jˇlakaktus, jˇlabegˇnÝa, jˇlalilja o. m. fl. En Ý ÷llu ■essu jˇlablˇmaflˇ­i gleymist oft sjßlf jˇlarˇsin (Helleborus niger), hin eina og sanna, s˙ sem mesta helgin hvÝlir ß og e.t.v. er allra fegurst ■essara blˇma.

Skˇgarkerfill er ßgeng sveipjurt sem var lÝklega flutt til ═slands sem skrautplanta upp ˙r 1920. Hann er hßvaxinn og ÷flugur Ý samkeppni vi­ ■Šr tegundir sem fyrir eru og getur eytt ■eim grˇ­ri sem fyrir er.

A­ ■essu sinni ver­ur a­allega fjalla­ um nokkrar tegundir af LiljuŠtt (Liliaceae) sem flestar tilheyra keisaraliljuŠttkvÝslinni (Fritillaria).

Sˇleyjar af ÷llum ger­um og stŠ­rum henta Ý gar­a og eru brß­fallegar. Vi­ ■ekkjum til dŠmis hina Ýslensku sˇley sem allir lŠra um Ý skˇlaljˇ­unum.

Tegundir eru almennt sÚ­ au­rŠkta­ar og gˇ­ar gar­pl÷ntur og margar tegundir hafa veri­ lengi Ý rŠktun hÚrlendis. Almennt sÚ­ lÝ­ur ■eim best Ý frjˇum, sendnum, me­alr÷kum moldarjar­vegi Ý lÚttum skugga. Ůa­ eru ■ˇ til hßfjallategundir sem Štti a­ hafa ß gˇ­um sta­ Ý steinhŠ­inni og ■urfa ■Šr ekki eins frjˇan jar­veg, en aftur ß mˇti er gˇ­ framrŠsla algj÷rt frumskilyr­i.

Stj÷rnufÝflar bera sannarlega nafn me­ rentu. ĂttkvÝslarnafni­ ASTER er komi­ ˙r grÝsku og ■ř­ir stjarna. Ůetta eru sannk÷llu­ stj÷rnublˇm og geta flokkast undir 5 stj÷rnu pl÷ntur, afar fallegar og au­rŠkta­ar tegundir.

═ ■essari grein ver­ur fjalla­ um nokkrar tegundir stˇrra og sterkra fj÷lŠringa. ŮŠr eiga ■a­ sammerkt a­ vera har­gerar, eru nŠgjusamar og ■urfa yfirleitt ekki uppbindingu. Allar eru ■Šr kr÷ftugar og ■ola a­ standa ß sama sta­ Ý ßrara­ir ßn ■ess a­ ■eim sÚ skipt.

ĂttkvÝslin er fremur stˇr og telur um 230 tegundir sem vaxa vÝ­svegar um heiminn. Flestar tegundir eiga sÝn heimkynni Ý S.-AfrÝku en allnokkrar eru frß Evrˇpu og AsÝu . Margar tegundir eru einŠrar e­a tvÝŠrar og afgangurinn eru sÝ­an fj÷lŠrar pl÷ntur en ■vÝ mi­ur eru margar ■eirra oft skammlÝfar.

Bulbocodium vernum vex upp af litlum lauk e­a hnř­i og er me­ allra fyrstu vorblˇmum, blˇmstrar ß svipu­um tÝma og vorbo­i og vetrargosi, nokkru ß undan krˇkusum og stundum er henni gefi­ gŠlunafni­ rau­i krˇkusinn".

Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: bjorgvin@akureyri.is