Jˇn Thoroddsen - BarmahlÝ­

Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!

Sá ég sól roða
síð um þína hjalla
og birtu boða
brúnum snemma fjalla.
Skuggi skauzt úr lautu,
skreið und gráa steina,
leitandi leyna.

Blómmóðir bezta,
beztu jarðargæða
gaf þér fjöld flesta
faðir mildur hæða.
Hver mun svo, er sér þig,
sálar þjáður dofa,
að gleymi guð lofa?

Hlíð, þér um haga
hlýr æ blási andi,
döggvi vordaga
dögg þig sífrjóvgandi!
Um þig aldrei næði,
af þér svo að kali,
vetur vindsvali!


Fraxinus americana
ĂttkvÝsl   Fraxinus
     
Nafn   americana
     
H÷fundur   L.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   HvÝtaskur
     
Ătt   Smj÷rvi­arŠtt (Oleaceae).
     
Samheiti   F. acuminata, F. alba, F. juglandifolia.
     
LÝfsform   Lauffellandi trÚ.
     
Kj÷rlendi   Sˇl og skjˇl.
     
Blˇmlitur   Purpuralitur.
     
BlˇmgunartÝmi   SÝ­la vors - snemmsumars.
     
HŠ­   6-10 m
     
Vaxtarhra­i  
     
 
HvÝtaskur
Vaxtarlag   TrÚ me­ mikla krˇnu, getur or­i­ allt a­ 40 m hßtt Ý heimkynnum sÝnum. Krˇnan me­ ˙tstŠ­ar greinar. Ungar greinar hßrlausar, grŠnar, b÷rkur grßr, rßkˇttur, brum d÷kkbr˙n, keilulaga, snubbˇtt, nřjar greinar koma seinna a­ sumrinu en hjß evrˇpuaski.
     
Lřsing   Lauf gagnstŠ­, fja­urskipt, 30-35 sm, smßlauf allt a­ 9 talsins, 15 Î 9 sm, me­ legg, afl÷ng-lensulaga, brei­, ydd, heilrend e­a sagtennt, d÷kkgrŠn og hßrlaus ofan, ÷gn d˙nhŠr­ ß ne­ra bor­i me­ n÷bbˇttar netŠ­astrengi, a­alleggur laufbla­sins gulgrŠnn, hßrlaus, sÝvalur, greyptur ofan. Laufi­ fallegt, ver­ur gult me­ purpuralitum blŠ a­ haustinu. Blˇmkrˇnan engin. Blˇmin eru einkynja (hvert blˇm er anna­ hvort karlkyns e­a kvenkyns, en a­eins anna­ kyni­ er ß hverri pl÷ntu svo a­ rŠkta ver­ur bŠ­i karl- og kvenpl÷ntur ef frŠ ß a­ ■roskast). VindfrŠvun. Plantan frjˇvgar ekki sjßlfa sig. Aldin afl÷ng, 3-5 sm.
     
Heimkynni   A N-AmerÝka - Nova Scotia til FlorÝda, vestur til Nebraska og Texas.
     
Jar­vegur   LÚttur, sendinn, me­al■ungur, lÝfefnarÝkur, frjˇr, dj˙pur, vel framrŠstur, ■urr e­a rakur, sřrustig skiptir ekki mßli en plantan getur ■rifist Ý mj÷g basÝskum jar­vegi.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   3
     
Heimildir   = 1, http://www.missouribotanicalgarden.org, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   Sßning, ßgrŠ­sla (yrki).
     
Notkun/nytjar   Mj÷g tilkomumiki­ trÚ, nota­ stakstŠtt ß grasflatir, me­fram g÷tum til a­ varpa skugga, baka til Ý bl÷ndu­ be­.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum er til ein g÷mul planta sem hefur reynst vel (k 0-0,5 ß sÝ­ari ßrum).
     
Yrki og undirteg.   Fraxinus americana v. microcarpa A. Gray, er me­ mun minni aldin (er ekki Ý Lystigar­inum). Yrki eru fj÷lm÷rg me­al aannara:'Acuminata', 'Ascidiata', 'Autumn Blaze', 'Rosehill', 'Pendula' og fleiri (ekkert ■eirra er Ý Lystigar­inum).
     
┌tbrei­sla  
     
HvÝtaskur
HvÝtaskur
HvÝtaskur
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is