Jˇn Thoroddsen - BarmahlÝ­

Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!

Sá ég sól roða
síð um þína hjalla
og birtu boða
brúnum snemma fjalla.
Skuggi skauzt úr lautu,
skreið und gráa steina,
leitandi leyna.

Blómmóðir bezta,
beztu jarðargæða
gaf þér fjöld flesta
faðir mildur hæða.
Hver mun svo, er sér þig,
sálar þjáður dofa,
að gleymi guð lofa?

Hlíð, þér um haga
hlýr æ blási andi,
döggvi vordaga
dögg þig sífrjóvgandi!
Um þig aldrei næði,
af þér svo að kali,
vetur vindsvali!


Fraxinus excelsior
ĂttkvÝsl   Fraxinus
     
Nafn   excelsior
     
H÷fundur   L.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Evrˇpuaskur / Askur
     
Ătt   Smj÷rvi­arŠtt (Oleaceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi trÚ.
     
Kj÷rlendi   Sˇl, skjˇl, getur ekki vaxi­ Ý skugga.
     
Blˇmlitur   Purpuralitur.
     
BlˇmgunartÝmi   SÝ­la vors.
     
HŠ­   6-10 m
     
Vaxtarhra­i   Me­al.
     
 
Evrˇpuaskur / Askur
Vaxtarlag   Kr÷ftugt trÚ, 6-10 m hßtt en getur or­i­ allt a­ 40 m hßtt Ý heimkynnum sÝnum, krˇnan gisin, egglaga. B÷rkur ljˇsbr˙nn. Greinar hßrlausar, grßar, brum Ý dvala eru sv÷rt. B÷rkur ljˇsgrßr og slÚttur ß ungum trjßm, skorpnar me­ aldrinum, ßrssprotar ˇgreinilega strendir, grßgulir me­ fjˇlublßrri slikju.
     
Lřsing   Fallega fja­urskipt lauf, gagnstŠ­, 20-25 sm l÷ng, smßlauf allt a­ 11 talsins, legglaus, ÷fugegglaga, sagtennt, d÷kkgrŠn ofan, ljˇsari ne­an, hßrlaus, mi­rif ÷gn d˙nhŠrt, ungar greinar grŠn-br˙nar. LÝtil purpuralit blˇmin stuttum, ■Úttum sk˙fum, sem koma ß fyrra ßrs greinar. Hvorki me­ bikar nÚ krˇnu. Blˇmin eru tvÝkynja (hvert og eitt blˇm anna­ hvort karl- e­a kvenkyns), en a­eins anna­ kyni­ er ß einu og s÷mu pl÷ntunni, ■vÝ ver­ur ■vÝ a­ rŠkta bŠ­i karl- og kvenpl÷ntur ef frŠ ß a­ fßst. VindfrŠvun, plantan frjˇvgar sig ekki sjßlf. AldinvŠngur hangandi, aflangir, allt a­ 4 sm. NŠr allt a­ 300 ßra aldri.
     
Heimkynni   Evrˇpa a­ Bretlandseyjum me­t÷ldum sunnan 64░ breiddargrß­u, N-AfrÝka og V AsÝa.
     
Jar­vegur   LÚttur, dj˙pur, frjˇr, rakur e­a blautur, vel framrŠstur, sřrustig skiptir ekki mßli, en plantan getur vaxi­ Ý mj÷g s˙rum jar­vegi.
     
Sj˙kdˇmar   Laus vi­ skordřraplßgur.
     
Harka   Z4 og er ekki vi­kvŠmt fyrir frosti.
     
Heimildir   = 1, http://apps.rhs.org.uk, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   Sßning, grŠ­lingar, ßgrŠ­sla.
     
Notkun/nytjar   StakstŠ­ trÚ Ý vel skřldum g÷r­um, bl÷ndu­ be­. KarltrÚ eing÷ngu notu­ til skˇgrŠktar. Askurinn skipar stˇran sess Ý NorrŠnu go­afrŠ­inni. Ůar sem minnst er ß askinn Yggdrasil sem var eins konar mi­punktur Ý heimsmynd Nor­urlandab˙a og bar uppi himinhvelfinguna. Yggdrasill ■ˇtti bestur og stŠrstur af ÷llum trjßm og heilagastur af ÷llu Ý ┴sgar­i Askur er eitra­ur fyrir jˇrturdřr, hefur einnig valdi­ exemi hjß sumum einstaklingum.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum eru til tvŠr pl÷ntur undir ■essu nafni, sem sß­ var til 1987 og grˇ­ursettar Ý be­ 1991 og 2001, einnig ein planta sem sß­ var til 1991 og grˇ­ursett Ý be­ 1994, og ein Ý vi­bˇt sem sß­ var til 1999 og grˇ­ursett Ý be­ 2004. Me­alhar­ger­ur - (k = 0-4), kelur miki­ ß unga aldri, eint÷k fremur ung og lÝtt reynd. Fallegasti askur ß landinu er Ý M˙lakotsgar­inum Ý FljˇtshlÝ­ enda er sumarhiti ■ar me­ ■vÝ hŠsta sem gerist ß landinu. Til skˇgrŠktar eru fremur notu­ karltrÚ sem ver­a stŠrri en kventrÚn.
     
Yrki og undirteg.   Fj÷ldi yrkja Ý rŠktun erlendis en ■au eru lÝtt e­a ekki reynd hÚrlendis. Reyna mŠtti yrki me­ flikrˇttu laufi svo sem 'Aurea', 'Aurea Pendula', 'Aureovariegata', 'Jaspidea', 'Pendulifolia Purpurea' og m÷rg fleiri mŠtti nefna.
     
┌tbrei­sla  
     
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Evrˇpuaskur / Askur
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is